Có những ngày bạn thấy mình “không ổn” mà chẳng biết vì sao: lo âu vô cớ, khó ngủ, không còn năng lượng, hay cảm giác nặng nề chẳng thể gọi tên.

Đôi khi lại bắt đầu từ các triệu chứng cơ thể như căng cơ, đau đầu, mệt mỏi… Nhiều người chưa có thói quen chia sẻ về những trạng thái tâm lý, một phần vì ngại nói, một phần vì sợ bị đánh giá, hoặc lo bác sĩ… không hiểu mình.

Nhưng sự thật là: bác sĩ khám tổng quát hoàn toàn có thể là người đầu tiên giúp bạn nhận diện vấn đề về sức khỏe tinh thần. Bác sĩ không chỉ giải quyết các vấn đề thể chất như cảm lạnh hay huyết áp — họ cũng cần những thông tin về tâm lý của bệnh nhân để có những đánh giá/lời khuyên toàn diện hơn.

Vì sao nhiều người ngại nhắc đến cảm xúc khi đi khám bệnh?

• Sợ bị đánh giá là “làm quá”.
• Không biết điều họ đang trải qua như thế nào.
• Không chắc những gì mình trải qua, hoặc các triệu chứng cơ thể có phải là bệnh hay chỉ là “căng thẳng bình thường”.

Những cảm giác này rất phổ biến. Nhưng sự chần chừ lại khiến tình trạng lo âu, stress hoặc trầm cảm kéo dài và ảnh hưởng lớn đến công việc, giấc ngủ, mối quan hệ và SỨC KHOẺ THỂ CHẤT.

Trước khi khám: Bạn có thể làm gì chuẩn bị gì?

Để tránh việc bị quên hay không biết nói gì với bác sĩ, bạn có thể dành 10 phút ngồi suy nghĩ và viết ra trước các thông tin sau:

• Triệu chứng của bạn và thời điểm bắt đầu (kể cả triệu chứng cơ thể và tâm lý)
• Gần đây có sự kiện nào khiến bạn căng thẳng? Cuộc sống hàng ngày có gì thay đổi (Giấc ngủ – năng lượng – khả năng tập trung thay đổi)
• Bạn bắt đầu cảm thấy “không ổn” khi nào và kéo dài bao lâu?
• Bệnh lý nền hiện tại (huyết áp, đái tháo đường, hen suyễn,…) và các Thuốc, thực phẩm chức năng, chất kích thích (thuốc lá, bia rượu…) bạn hay dùng.

Gợi ý: Hãy viết 3–5 dòng vào ghi chú điện thoại. Danh sách nhỏ này giúp bác sĩ hiểu bạn rõ hơn và đưa ra hướng dẫn phù hợp.

Ai có thể là “nhóm chăm sóc sức khỏe tinh thần” của bạn?

• Bác sĩ đa khoa / nội khoa: điểm khởi đầu an toàn, dễ tiếp cận.

• Bác sĩ tâm thần-thần kinh: chẩn đoán – điều trị – kê thuốc khi cần. (đây chỉ là tên gọi của chuyên khoa – đừng lo ngại về việc bạn bị “thần kinh” hay “tâm thần” theo nghĩa hiểu thông thường).

• Nhà tâm lý / chuyên viên trị liệu: đồng hành qua trị liệu tâm lý.
• Điều dưỡng, nhân viên xã hội, nhóm hỗ trợ: giúp bạn thực hành kỹ năng đối phó.

Bạn không cần chọn đúng ngay từ đầu. Quan trọng nhất là bạn chia sẻ những thông tin cần thiết để bác sĩ có thể hiểu biết toàn diện về vấn đề sức khoẻ của bạn. Thực tế, stress hay rối loạn lo âu có những mối liên hệ hai chiều ảnh thưởng tới bệnh lý khác của cơ thể.

Làm sao để mở lời về sức khoẻ tinh thần?

Các vấn đề sức khỏe tinh thần như trầm cảm và lo âu là những bệnh lý có thể điều trị. Sự hỗ trợ đó thường bắt đầu những câu rất đơn giản:

• “Gần đây em thấy lo âu nhiều và muốn được hỏi bác sĩ thêm.”
• “Tôi ngủ kém và mệt mỏi kéo dài, không rõ có liên quan đến stress không ạ.”
• “Tôi thấy đau đầu chóng mặt, đau bụng tăng lên vào những ngày có nhiều cảm xúc căng thẳng.”
• “Stress có ảnh hưởng tới các bệnh lý khác của tôi không”

Bác sĩ nghe những câu này mỗi ngày. Bạn không phiền ai cả – bạn đang tự chăm sóc sức khỏe của chính mình. Khi trao đổi với bác sĩ, Bạn không cần trả lời hoàn hảo. Chỉ cần chân thật.

Bác sĩ có thể làm gì để hỗ trợ bạn?

Tuỳ từng trường hợp, bác sĩ có thể:

• Hỏi thêm để hiểu rõ tình trạng cảm xúc của bạn.
• Gợi ý bạn làm các bài sàng lọc ngắn như GAD-7, PHQ-9.
• Tư vấn những thay đổi về lối sống.
• Hẹn tái khám để theo dõi tiến triển.
• Chuyển bạn đến chuyên khoa tâm lý-tâm thần kinh nếu cần thêm hỗ trợ chuyên biệt

Nếu cuộc gặp đầu tiên không như mong đợi

Đôi khi bác sĩ quá bận, hoặc cách trao đổi chưa khiến bạn cảm thấy được lắng nghe.
Nếu điều đó xảy ra, đừng vội nản. Bạn hoàn toàn có thể: Hẹn lại khi có nhiều thời gian hơn, hoặc Liên hệ trực tiếp chuyên viên tâm lý hoặc chuyên khoa thần kinh-tâm thần (nếu thường xuyên lo lắng quá mức).

Việc điều trị có thể bao gồm trị liệu tâm lý, thuốc, hoặc kết hợp tùy mức độ.

Một cuộc trò chuyện nhỏ có thể mở ra một hành trình chữa lành lớn.
Dù bạn đang lo âu, mệt mỏi hay đơn giản là thấy “không giống chính mình”, hãy mạnh dạn chia sẻ với bác sĩ trong bất kỳ buổi thăm khám sức khoẻ nào. Vì Sức khỏe tinh thần là một phần của sức khỏe toàn diện.

Hiệu đính: Bác sĩ CK2 KIỀU MẠNH HÀ – Trưởng khoa Nội thần kinh Bệnh viện Quân Y 7A

 

Nguồn tài liệu tham khảo:

Finding Your Care Team To Help Manage and Treat Anxiety. Retrieved December 12, 2025, from Healthline website: https://www.healthline.com/health/anxiety-doctors#support

Westlake Consultation website: https://westlakeconsultation.com/how-to-talk-to-your-doctor-about-mental-health-concerns/